Episode Transcript
[00:00:16] Speaker A: Καλώς ήρθατε σε ένα ακόμη επεισόδιο του podcast Gaming History.
Είμαι ο Μάριος από το karios.gr και μαζί θα ταξιδέψουμε σε γνωστές και λιγότερο γνωστές ιστορίες από προηγούμενες δεκαετίες, ιστορίες που θα μας ταξιδεύσουν σε γνωστά και μη γεγονότα που σημάδεψαν τον gaming.
Το σημερινό επεισόδιο είναι το πρώτο της δεύτερης σεζόν, οπότε εύχομαι σε όλους ένα υπέροχο φθινόπορο και καλή διασκέδαση για τη νέα σεζόν.
Ως συνήθως θα μιλήσουμε για υπολογιστές, παιχνιδομηχανές και ενδιαφέρουσες ιστορίες από το παρελθόν. Θα συνδυάσουμε τις επιλογές και τις τεχνολογίες με αυτές του σήμερα και ελπίζω να μάθουμε μαζί κάτι νέο.
Εδώ να πω και ένα άσχετο νέο που πέφτει χρονικά πάνω στην έναρξη της δεύτερης σεζόν. Όσοι με ξέρετε γνωρίζετε ότι εκτός από το podcast ασχολούμαι και με δημιουργία άλλων μέσων, όπως μουσική και βιβλία.
Με χαρά λοιπόν ανακοινώνω από εδώ ότι το τελευταίο μου βιβλίο και το πρώτο επιστημονικής φαντασίας είναι διαθέσιμο στην Amazon.
Ονομάζεται Ground Zero, είναι στα αγγλικά προς το παρόν και μιλάει για ένα αδυστοπικό μέλλον όπου η ανθρωπότητα ανακάλυψε πώς να επαναλάβει το βιολογικό μηχανισμό της επανέναρξης της ηλικίας των κιτάρων, πετυχαίνοντας την αθανασία πρακτικά, αλλά μόνο για λίγους.
[00:02:04] Speaker B: Όσοι
[00:02:09] Speaker A: πιστεί προσέλθετε που λέμε, όλες οι πληροφορίες είναι στο karios.gr κάθετος Books.
Αλλά ας γυρίσουμε στα δικά μας.
Είναι ένα απόγευμα του 1985.
Ένα παιδί γυρίζει από το σχολείο, πετάει τη τσάτα του σε μία γωνία και κάθεται μπροστά στην τηλεόραση του σαλονιού. Όχι για να δει τηλεόραση.
Δίπλα στη συσκευή υπάρχει ένα μικρό μαύρο κουτί, όχι πολύ μεγαλύτερο από ένα βιβλίο, με λαστιχένια πλήκτρα και μία λωρίδα ουράνιο τόξου στη μία γωνία.
Ο παιδί βάζει μέσα μια κασέτα σε ένα κοινό κασετόφωνο.
Πατάει play και μετά αρχίζει η αναμονή.
Από το ηχείο της τηλεόρασης βγαίνει ένας ήχος που δεν μοιάζει με τίποτα άλλο.
Ένας διαπεραστικός μεταλλικός ήχος σαν σφύριγμα. Σαν ένα φάξ που φωνάζει.
Η οθόνη γεμίζει με χρωματιστές ρίγες που τρέμουν και αλλάζουν ρυθμό.
Περνά 1 λεπτό, 2, 3. Το παιδί δεν κάνει τίποτα. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Απλώς κοιτάει τις ρίγες και ακούει το σφύριγμα.
Στο 5ο λεπτό οι ρίγες σταματάν απότομα και στην οθόνη εμφανίζεται μία φράση που μία ολόκληρη γενιά έμαθε να μισεί.
Το παιδί δεν αρχίζει τα πινελίκια, δεν κλαίει. Γυρίζει την κασέτα στην αρχή, ρυθμίζει ελάχιστα την ένταση του κασοτόφωνου με το δάχτυλο και ξαναπατάει play. Γιατί έτσι ήταν. Έτσι ήταν ο μόνος τρόπος να παίξεις.
Αυτό το μικρό μαύρο κουτί με τα λαστιχένια πλήκτρα λεγόταν Sinclair ZX Spectrum. Πούλησε περίπου 5 εκατομμύρια κομμάτια.
Δεν ήταν ο πιο δυνατός υπολογιστής της εποχής του. Δεν ήταν καν ο πιο καλοφτιαγμένος. Είχε ένα πληκτρολόγιο που όλοι παραδέχονταν ότι ήταν φρικτό.
Γραφικά που έκαναν τα χρώματα να ματώνουν το ένα μες το άλλο και έναν ήχο που έμοιαζε σαν σφυρίχτρα.
Κι όμως αυτό το μηχάνημα γέννησε ολόκληρη τη βρετανική βιομηχανία βιντεοπαιχνιδιών.
Έβαλε τον υπολοιστή μέσα σε εκατομμύρια σπίτια που δεν είχαν καν φανταστεί ποτέ ότι θα αποκτούσαν έναν. Και δημιούργησε μια κουλτούρα εφήβων που δεν έπαιζαν απλώς παιχνίδια αλλά τα έφτιαχναν μόνοι στα υπνοδωμάτια τους.
Σήμερα μιλάμε για το ZX Spectrum, την ιστορία ενός υπολογιστή που δεν έπρεπε να πετύχει, ενός ανθρώπου που δεν χρησιμοποιούσε υπολογιστές και ενός πολέμου στις παιδικές χαρές που κράτησε μια ολόκληρη δεκαετία.
[00:05:23] Speaker B: Για
[00:05:29] Speaker A: να καταλάβουμε το Spectrum πρέπει πρώτα να καταλάβαμε τον άνθρωπο πίσω από αυτόν, και ο Κλάιβ Σίνκλερ ήταν ένας από τους πιο παράξενους χαρακτήρες που πέρασαν ποτέ από τη βιομηχανία της τεχνολογίας.
Γεννήθηκε το 1940 στο Λονδίνο, σε μια οικογένεια μηχανικών. Ο πατέρας και ο παππούς του δούλευαν σε ναυπηγεία.
Άφησε το σχολείο στα 17 του και δεν πήγε ποτέ σε πανεπιστήμιο.
Αντί για αυτό έγινε τεχνικός δημοσιογράφος. Έγραφε εγχειρίδια και στα 22 του ίδρυσε τη δική του εταιρεία πουλώντας ηλεκτρονικά κιτ μέσω ταχυδ Ο Σίνκλερ είχε μια αιμονή και αυτή η αιμονή καθόρισε όλη του την καριέρα. Ήθελε να κάνει τα πάντα πιο μικρά και πιο φτηνά.
Ραδιόφωνα τσέπης, αριθμομηχανές τσέπεις, ψηφιακά ρολόγια.
Ακόμα και μια τηλεόραση τσέπεις με επίπεδη οθόνη στα τέλη της δεκαετίας του 70.
Δεκαετίες πριν γίνει αυτό κάτι συνηθισμένο.
Το 1980 στρέφεται στους υπολογιστές και εδώ κάνει κάτι που κανείς άλλος δεν είχε τολμήσει.
Ενώ οι υπολογιστές της εποχής κόστιζαν όσο ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο, ο Σίνκλερ βγάζει το ZX80, έναν υπολογיסτή που κόστιζε λιγότερο από 100 λίρες.
Ήταν από τους πρώτους στη Βρετανία που έσπασαν αυτό το ψυχολογικό φράγμα.
Πώς πέτυχε αυτό? Με έναν τρόπο που θα γινόταν η υπογραφή του. Αφαιρώντας. Κάθε εξάρτημα που μπορούσε να λείπει, έλειπε.
Κάθε chip που μπορούσε να αντικατασταθεί από κώδικα, αντικαταστάθηκε.
Και ο Z680 δεν είχε καν κανονικό πληκτρολόγιο.
Είχε μια μεμβράνη, σαν αυτές που έχουν οι φούρνοι μικροκυμάτων. Και όταν έγραφες κάτι, η οθόνη έσβηνε, γιατί ο επεξεραστής δεν προλάβαινε να κάνει και τα δύο ταυτόχρονα.
Τον επόμενο χρόνο έρχεται ο Z681 ακόμα φτηνότερο σε τιμή κάτω από 50 λίρες σε μορφή kit.
Πούλησε πάνω από 1,5 εκατομμύρια κομμάτια.
Μέχρι το τέλος του 1981 ο Σίνκλερ είχε τη μεγαλύτερη βάση χρηστών οικιακών υπολογιστών στον κόσμο.
Αλλά ο Z681 είχε ένα μεγάλο πρόβλημα, ήταν ασπρόμαυρος. Είχε ένα kilobyte πνίμης, ένα. Και ο ανταγωνισμός ερχόταν. Στην Αμερική η Commodore ετοίμαζε κάτι που θα άλλαζε τα δεδομένα. Και στη Βρετανία, ο πιο πικρός αντίπαλος του Singler, η Acorn, μόλις είχε κερδίσει το πιο πολύτιμο συμβόλαιο της χώρας. Το BBC είχε επιλέξει το δικό της υπολογιστή για το εκπαιδευτικό του πρόγραμμα.
Ο Σίνκλερ είχε χάσει το BBC.
Χρειαζόταν απάντηση.
Και τη χρειαζόταν γρήγορα.
Ο Κλάιμ Σινκλέρ, ο άνθρωπος που έβαλε τους υπολογιστές σε εκατομμύρια Βρετανικά σπίτια, δεν χρησιμοποιούσε ο ίδιος υπολογιστή.
Σε συνέντευξή τους στο BBC το 2013, εξήγησε ότι δεν του άρεσε ο περισπασμός. Αν είχε υπολογίστη, θα άρχισε να σκέφτεται τι θα μπορούσε να αλλάξει σε αυτόν και δεν το ήθελε αυτό.
Της 23 Απριλίου του 1982, σε μια έκθεση υπολογιστών στο Earls Court του Λονδίνου, η Sinclair Research παρουσιάζει τον διάδοχο του ZX81.
Το εσωτερικό του κωδικό όνομα ήταν ZX82 και color ZX81.
Το τελικό όνομα, που έλεγε ακριβώς τι είχε αλλάξει, ήταν spectrum, φάσμα, δηλαδή χρώμα.
Κυκλοφόρησε σε δύο εκδόσεις, η μία με 16 KB μνήμη στις 125 λίρες, η άλλη με 48 KB στις 175 λίρες. Για να καταλάβουμε τι σήμαιναν αυτές οι τιμές, ήταν περίπου το μισό από ό,τι κόστιζαν συγκρίσιμα μηχανήματα της εποχής.
Ο Σίνγκλερ δεν πουλούσε τον καλύτερο υπολογιστή, πουλούσε τον υπολογιστή που μπορούσες πραγματικά να αγοράσεις.
Η εμφάνιση ήταν έργο του σχεδιαστή Ρικ Δίκινσον και έγινε αμέσως κλασσική.
Ένα ματ μαύρο κουτάκι μόλις 23 εκατοστά πλάτος και 3 εκατοστα ύψος με βάρος κάτω από 600 γραμμάρια.
Στην κάτω δεξιά γωνία μια λωρίδα με τα χρώματα του Runny Toxu και σε όλη την επιφάνεια 40 λαστιχένια πλήκτρα.
Αυτά τα πλήκτρα. Πρέπει να σταθούμε λίγο σε αυτά γιατί έγιναν θρύλος και όχι με την καλή έννοια.
Οι Βρετανοί τα περιέγραψαν ως dead flesh, νεκρή σάρκα, εξαιτίας της αίσθησης που έδιναν στα δάχτυλα. Ήταν μαλακά σαν σφουγγάρια και δεν σου έδινα καμία επιβεβαίωση ότι πραγματικά πάτησες το ενλόγω πλήκτορο. Και το χειρότερο, κάθε πλήκтрο είχε πάνω του πέντε ή έξι διαφορετικές λειτουργίες, γιατί οι εντολές της BASIC δεν γράφονταν Ο τεχνικός τύπος της εποχής ήταν αμίληκτος. Το αμερικάνικο επερειδικό Byte, τον Ιανουάριο του 1983, αναγνώρισε τη γοητεία της χαμηλής τιμής και χαρακτήρισε το μηχάνημα υποσχόμενο. Αλλά για το πληκτρολόγιο δεν βρήκε καμία δικαιολογία.
Αλλά δεν είχε καμία σημασία. Οι παραγγελίες ήρθαν σαν χύμαρος. Τόσο μεγάλος χύμαροs που η Σίνκλερ δεν μπορούσε να ανταποκριθεί. Μέχρι τον Ιούλιο του 1982 υπήρχε καθυστέρηση 30.000 παραγγέλιών.
Και τότε το εργοστάσιο της Timex, το Dan D. της Σκωτίας, που κατασκεύαζε τα μηχανήματα, έκλεισε για τις καθιερωμένες 3 βδόμαδες καλοκαιρινές διακοπές.
Όταν ξανά άνοιξε η ουρά έχει φτάσει τις 40.000 παραγγελίες και τα οργισμένα γράμματα έφταναν στη Σίνκλερ με τον ίδιο ρυθμό που έφτανα και οι ίδιες οι παραγγειλίες.
Το Σεπτέμβριο ο ίδιος ο Κλάιβ Σίνκλερ αναγκάστηκε να ζητήσει δημόσια συγνώμη από τους πελάτες του. Και εδώ κρύβεται μία από τις μεγαλύτερες ειρωνίες της ιστορίας. Επειδή η ζήτηση στη Βρετανία ήταν τόσο μεγάλη, ο Σίνκλερα αποφάσισε να καθυστερήσει τον ασάρισμα στις Ηνωμένες Πολιτείες για να προλάβει τα Βρετανικά Χριστούγεννα.
Αυτή η καθυστέρηση άφησε την Αμερικάνικη αγορά ορθάνοιχτη για την Commodore και τον Commodore 64, μια κυριαρχία που ο Σ Το 1983 ο Κλάιβ Σίνκλερ χρήστηκε υπότης από τη Βασίλη Σαλισάβετ. Την ίδια χρονιά, όταν ένα 10% των μετοχών της εταιρείας του βγήκε στην αγορά, η προσωπική του περιουσία αποτιμήθηκε γύρω στις 130 εκατομμύρια λίρες, κάνοντάς τον έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Βρετανίας.
Τρία χρόνια αργότερα θα πουλούσε ολόκληρη την εταιρεία των υπολογιστών του για πέντε.
Όχι για να απαριθμίσουμε χαρακτηριστικά απαραίτητα, αλλά γιατί ένα συγκεκριμένος τεχνικός συμβιβασμός καθόρισε την εμφάνιση κάθε παιχνιδιού που έτρεχε ποτέ σε Spectrum.
Στην καρδιά του βρισκόταν ένας επεξεραστή Zilog Z80A στα 3,5 MHz.
Γύρω από αυτόν ένα και μόνο custom chip που έκανε σχεδόν όλη τη δουλειά, το ULA, το Uncommitted Logic Array.
Το ULA ήταν ουσιαστικά ο μεσάζοντας ανάμεσα στον επεξεραστή και σε όλο το υπόλοιπο μηχάνημα. Γραφικά, ήχο, πληκτρολόγιο, κασέτα, ήταν η ενσάρκωση της φιλοσοφίας του Σίνκλερ. Ένα chip αντί για δέκα, γιατί τα δέκα κόστιζαν παραπάνω.
Και εδώ φτάνουμε στο περίφημο Color Clash.
Η οθόνη του Spectrum ήταν 256x192 pixel και υποστήριζε 15 χρώματα. Το πρόβλημα δεν ήταν τα χρώματα, ήταν το πώς αποθηκεύονταν.
Για να εξοικονομήσει μνήμη, πάντα η μνήμη ήταν το θέμα, ο σχεδιαστής Richard Altwasser χώρισε την οθόνη σε τετραγωνάκια των 8x8 pixel. Και κάθε τέτοιο τετραγονάκι μπορούσε να έχει μόνο δύο χρώματα.
Ένα για το μελάνι και ένα για το χαρτί.
Το αποτέλεσμα, αν ένας κόκκινος χαρακτήρας περνούσε μπροστά από ένα μπλε τοίχο, τη στιγμή που τα δύο βρίσκονταν στο ίδιο τετραγωνάκι, το ένα χρώμα κατάπινε το άλλο. Οι φιγούρες άφηναν πίσω τους χρωματιστά ίχνη, σαν να έτρεχαν πάνω σε μια βρεγμένη μπογιά.
Τεχνικά, φυσικά, ήταν ελάτωμα. Πολιτισμικά, όμως, έγινε κάτι άλλο.
Οι προγραμματιστές έμαθαν να ζούνε με αυτό.
Και μετά έμαθαν και πώς να το εκμεταλλεύονται. Πολλοί σχεδίασαν τα παιχνίδια τους μονόχρωμα. Με το χρώμα μόνο στο φόντο, ακριβώς για να αποφύγουν αυτό το πρόβλημα.
Άλλοι στύχηζαν τα πάντα στο πλέγμα των οκτώ πίξελ. Και σήμερα, 40 χρόνια μετά, το Color Clash είναι το πιο αναγνωρίσιμο οπτικό αποτύπωμα της πλατφόρμας. Μ Παρόμοιη ιστορία είναι και με τον ήχο. Το αρχικό Spectrum δεν είχε καν chip για τον ήχο, είχε ένα Beeper, ένα μικροσκοπικό ηχείο που επεξεργαστή μπορούσε μόνο να ανάβει και να σβήνει. Ένα Beep. Θεωρητικά αυτό σήμενε ένας τόνος τη φορά και τίποτε άλλο.
Και λέω θεωρητικά γιατί στην πράξη οι προγραμματιστές ανακάλυψαν ότι αν άναβαν και έσβηναν το ηχείο αρκετά γρήγορα και με έξυπνα μοτίβα, μπορούσαν να βγάλουν πολλαπλά κανάλια ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα ήταν ότι πολλά παιχνίδια στο Σπέκτρουμ είχανε μουσική και ηχητικά εφέ μαζί, ενώ σε ανταγωνιστικά μηχανήματα ο παίχτης έπρεπε συχνά να διαλέξει ή το ένα ή το άλλο.
Το πιο αδύναμο ηχητικό σύστημα της εποχής, εξαναγκασμένο να κάνει πράγματα Αυτό είναι νομίζω το πραγματικό μοτίβο του Σπέκτρουμ. Δεν ήταν ένα καλό μηχάνημα που το εκμεταλλεύτηκαν σωστά.
Ήταν ένα φτηνό μηχάνημα με σοβαρούς περιορισμούς. Και ακριβώς αυτοί οι περιορισμοί ανάγκασαν μια ολόκληρη γενιά προγραμματιστών να γίνουνε εφευρετικοί.
Αν ρωτήσετε οποιοδήποτε είχε Spectrum, τι θυμάται πιο έντονα από το μηχάνημα, δεν θα σας πει για κάποιο παιχνίδι. Θα σας πει για το χαρακτηριστικό ήχο. Τα παιχνίνδια δεν έρχονταν σε δισκέτες ή σε κασέτες κονσόλας. Έρχονταν σε κοινές κασέτεις ήχου. Τις ίδιες που χρησιμοποιούσες για να ηχογραφήσεις τραγούδια από το ραδιόφωνο.
Τις έβαζες σε ένα απλό κασετόφωνο, το συνέδεες με ένα καλώδιο στον υπολογιστή, έγραφες την εντολ και αυτό που ακολουθούσε ήταν μια εμπειρία που κανένα παιδί του σήμερα δεν μπορεί να φανταστεί. Τα δεδομένα ήταν κωδικοποιημένα ως ήχος, κυριολεκτικά, το παιχνίδι ήταν απλά ένας θόρυβος, και όσο ο υπολογιστής διάβαζε αυτό το θόρυβο, το περίγραμμα της οθόνης γέμιζε με ρίγες που άλλαζαν χρώμα και πάχος ανάλογα με τα δεδομένα που περνούσαν εκείνη τη στιγμή.
Χρειάζονταν τρία, πέντε, μερικές φορές και δέκα λεπτά για να φορτώσεις ένα παιχνίδι. Δέκα λεφτά που δεν μπορούσες να κάνεις τίποτε άλλο. Και το χειρότερο, αν κάτι πήγαινε στραβά, αν η ένταση του κασετοφώνου ήταν πολύ ψηλά ή πολύ χαμηλά, αν η κασέτα είχε φθαρεί, αν κάποιος περπατούσε βαριά στον διπλανό δωμάτιο, έπαιρνες το μήνυμα λάθους και ξεκινούσες από την αρχή.
Υπήρχε ολόκληρη λαϊκή σοφία γύρω από αυτό.
Ποιο μοντέλο κασετοφώνου έπαιζε καλύτερα. Σε ποια ακριβώς θέση έπρεπε να είναι το ποτεσιόμετρο της έντασης. Το πώς καθαρίζεις τις κεφαλαίες του κασετόφωνου με υνόγραμμα.
Παιδιά που δεν ήξεραν τίποτα για την ηλεκτρονική είχαν αναπτύξει εμπειρική τεχνογνωσία για μαγνητικές ταινίες γιατί αλλιώς απλά δεν μπορούσαν να παίξουν.
[00:18:42] Speaker B: Και
[00:18:42] Speaker A: υπήρχε και η άλλη πλευρά. Επειδή τα παιχνίδια ήταν απλώς ήχο σε κασέτα, μπορούσαν να αντιγραφούν με δύο κασετόφωνα και ένα καλώδιο. Αυτό δημιούργησε μια τεράστια υπόγεια οικονομία ανταλλαγής σε όλη την Ευρώπη. Και ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου τα εισαγόμενα πρωτότυπα κόστιζαν απαγορευτικά.
Αλλά θα επιστρέψουμε σε αυτό.
Ο ήχος φόρτωσης του Spectrum είχε γίνει τόσο αναγνωρίσιμος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα σε ταινίες και ντοκιμαντέρ ως ηχητικό σύμβολο της δεκαετίας του 80. Και υπάρχει και το αντίστροφο.
Μπορείς να παίξεις ένα παιχνίδι Spectrum μέσα από ένα κοινό ηχείο και να το ηχογραφήσεις πίσω στον υπολογιστή γιατί το αρχείο και ο ήχος είναι κυριολεκτικά το ίδιο πράγμα.
Ακριβώς λοιπόν επειδή τα παιχνίδια ήταν σε μορφή ήχου, η διανομή τους μπορούσε να γίνει ακόμα και μέσω ραδιοφωνικών συχνοτήτων FM.
Ήταν μια πρωτοποριακής μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε τη δεκαετία του 80, επιτρέποντας στους χρήστες να κατεβάζουν λογισμικό ασύρματα πολύ πριν το ίντερνετ.
Ραδιοφωνικοί σταθμοί όπως ο διάσημος Radio Struden στην Σλοβενία μετέτηδαν ζωντανά το χαρακτηριστικό διαπεραστικό ήχο των δεδομένων του υπολογιστή, ο οποίος ακούγονταν σαν ένα παράξενο σφύριγμα και παράσιτα. Οι ακροατές συνέδεναν ένα κασετόφωνο με το ραδιόφωνο, τοποθετούσαν μια άδεια κασέτα και πάταγαν record κατά τη διάρκεια της εκπομπής.
Μόλις ολοκληρώνονταν η εκπομπή, ο χρήστης μπορούσε να τοποθετήσει την κασέτα στο κασετόφωνο του ZX Spectrum και να φ Αυτή η μέθοδος αποτέλεσε μια πρώιμη μορφή ψηφιακής πειρατείας και ανοιχτής διανομής, καθώς οι χρήστες μπορούσαν να αποκτήσουν δωρεάν παιχνίδια και προγράμματα, απλά ανοίγοντας το ραδιόφωνο τους.
Στις μέρες μας, Μουσεία Υπολογιστών και Λάτρεις των Ρέτρο Συστημάτων αναβιώνουν περιστασιακά αυτή την εμπειρία για λόγους νοσταλγίας, εκπέμποντας ξανά ιστορικά παιχνίνδια, όπως το Contraband, μέσω τοπικών σταθμών FM.
Και τώρα φτάνουμε στο πιο σημαντικό κομμάτι της ιστορίας.
Γιατί το Spectrum δεν έλαξε απλώς τι έπαιζαν τα παιδιά.
Άλλαξε και το ποιος έφτιαχνε τα παιχνίδια.
Σκεφτείτε λίγο τι συνέβαινε. Εκατομμύρια φτηνά μηχανήματα σε σπίτια. Κάθε ένα με ένα διαρμηνέα Basic ενσωματωμένο, έτοιμο μόλις το άναβες. Και ένα μέσο διανομής, την κασέτα, που κόστιζε ελάχιστα να παραχθεί και να σταλεί ταχυδρομικός.
Το εμπόδιο εισόδου κατέρευσε. Δεν χρειαζόσουν εταιρεία, δεν χρειαζόσουν κεφάλαιο, δεν χρειαζόταν καν να είσαι νήλικος.
Χρειαζόνταν ένα σπέκτρουμ, χρόνο και αιμονή.
Το αρχιτεπικό παράδειγμα λέγεται Μάθιου Σμίθ. Το 1983, 17 χρονών, καθισμένος στο υπνοδωμάτιό του, γράφησε 8 εβδομάδες ένα παιχνίδι που ονομάζει Manic Miner. Ένα πλατφορμ γκέι με έναν θρακορύχο, τον Μάινερ Βίλι, που πρέπει να διασχίσει 20 υπόγειες σπηλιές.
Το Manic Miner δεν ήταν απλώς επιτυχία. Ήταν το πρώτο παιχνίδι στο Spectrum με μουσική κατά την διάρκεια του παιχνιδιού.
Μία διασκευή του στην αίθουσα του βασιλιά του βουνού, του Greek, που έπαιζες στα αμάτιτα ενώ έπαιζες από εκείνο το ένα μοναδικό beat ηχείο.
Και στην οθόνη τίτλων ο γαλάζιος Δούναβης.
Την επόμενη χρονιά ήρθε η συνέχεια, το Jet Set Willy, με τον ίδιο ήρωα να περιπλανιέται σε ένα τεράστιο αρχοντικό.
Ο Σμιθ έχει πει αργότερα ότι το Manic Miner ήταν το παιχνίδι που ευχαριστήθηκε περισσότερο να φτιάξει, ενώ το Jet Set Willy ήταν επτά αποχρώσεις της ίδιας της κόλασης.
και δίπλα του δεκάδες άλλοι.
Στο Asby de Lazouk, δύο αδέρφια, ο Chris και ο Tim Stamper, ιδρύουν μια εταιρεία με το όνομα Ultimate Play the Game.
Το 1984 κυκλοφορούν το Knight Lore, ένα παιχνίδι που έδειχνε τον κόσμο σε ισομετρική προοπτική, σαν να το έβλεπες από γωνία σε τρεις διαστάσεις, σε ένα μηχάνημα που δεν είχε καμία απολύτως υποστήριξη για κάτι τέτοιο.
Το Night Lore ήταν ένα σοκ. Η τεχνική του, όπως την ονόμασαν Filmation, έγινε σχολή και το ισομετρικό στυλ κυριάρχησε στα Βρετανικά παιχνίδια για χρόνια.
Και μια σημείωση για αργότερα. Αυτά τα δύο αδέρφια, οι Stamper, θα μετονόμαζαν αργότερα την εταιρεία τους σε Rare και θα έφτιαχναν το Donkey Kong Country και το GoldenEye.
Υπάρχει κάτι σημαντικό εδώ που αξίζει να το πούμε καθαρά.
Στην Αμερική η βιομηχανία των βιντεοπαιχνιδιών χτίστηκε από εταιρείες, την Atari, την Nintendo, μεγάλους οργανισμούς με κεφάλαια και εργοστάσια.
Στη Βρετανία χτίστηκε από έφηβους σε υπνοδωμάτια, που έστελναν κασέτες σε φακέλους. Ολόκληρη η σύγχρονη βρετανική βιομηχανία παιχνιδιών, που είναι από τις μεγαλύτερες στον κόσμο, πατάει επάνω σε αυτήν ακριβώς τη γενιά.
Η βιβλιοθήκη λογισμικού του Spectrum υπολογίζεται περίπου στους 24.000 τίτλους, από τους μεγαλύτερους καταλόγους οποιασδήποτε 8-bit πλατφόρμας.
Ο λόγος δεν ήταν η ποιότητα του μηχανήματος, αλλά το ότι οποιοςδήποτε μπορούσε να φτιάξει και να διανύει με ένα παιχνίδι, χωρίς να πάρει άδεια από κανένα.
Δεν μπορούμε φυσικά να μιλήσουμε για το Spectrum χωρίς να μιλήσουμε για τον αντίπαλό του. Και αν έχετε ακούσει τα επεισόδια για τον Commodore 64, ξέρετε ήδη ότι μιλάμε για μία από τις πιο ευληματικές αντιπαλότητες στην ιστορία της τεχνολογίας.
Στα χαρτιά δεν υπήρχε καν σύγκριση. Ο Commodore 64 έχει το SID. Ένα πραγματικό τσιπ ήχου με τρία κανάλια για φίλτρα, που παρήγαγε μουσική τόσο καλή που άνθρωποι τη συνθέτουν ακόμη και σήμερα. Είχε hardware sprites, δηλαδή κινούμενες φιγούρες που τις χειρίζονταν το ίδιο το μηχάνημα, είχε ομαλό σκρόλλινγκ, είχε 64KB μίμης και 16 χρώματα, χωρίς να έχει τα προβλήματα του σπέκτρον.
Το Spectrum τι είχε, ένα βοβητή, ένα ελάτο μες στα χρώματα και λαστιχένια πλήκτρα. Και όμως στη Βρετανία και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης το Spectrum κέρδιζε.
Ο λόγος ήταν απλός και ανελέητος, η τιμή.
Το Spectrum κόστιζε σημαντικά λιγότερο και σε μια εποχή οικονομικής στενότητας αυτό ήταν συχνά η μόνη μεταβλητή που μετρούσε για ένα σπίτι.
Αυτή η διαφορά δημιούργησε κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από μια εμπορική κόντρα. Δημιούργησε ταυτότητα. Αν είχες Spectrum ήσουνα Speccy Owner. Αν είχες Commodore 64 ήσουν κάτι άλλο. Και τα παιδιά μάλλον, γι' αυτό στα διαλύματα με πάθος, που σήμερα φαίνεται κομικό.
Εσύ έχεις καλύτερο ήχο, αλλά τα παιχνίδια φορτώνουν πιο γρήγορα. Εσύ έχεις Sprite, αλλά εμείς έχουμε περισσότερα παιχνιδια.
Τα περιοδικά τροφοδοτούσαν τη φωτιά συστημικά, με αφιερώματα σύγκρισης και γράμματα αναγνωστών που ήταν καθαρές δηλώσεις πίστης. Ήταν με κάθε ουσιαστική έννοια το πρώτο Console War.
Μόνο που δεν έγινε ανάμεσα σε κονσόλες και έγινε μια δεκαετία πριν από τη Sega και τη Nintendo.
Και η αλήθεια που συνήθως είναι πιο βαρετή και πιο ωραία ταυτόχρονα. Και τα δύο μηχανήματα ήταν σπουδαία, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Ο Commodore 64 ήταν το καλύτερο μηχάνημα.
Ο Spectrum ήταν το μηχάν Το 1984 ο Κλάιβ Σίνκλερ βρίσκεται στην κορυφή.
Και εκεί ακριβώς αρχίζει να χάνει τα πάντα. Όχι εξαιτίας του Σπέκτρουμ, αλλά εξαιτίας όλων των υπόλοιπων.
Πρώτα ήρθε το Sinclair QL. Παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο του 1984 στις 399 λίρες ως το βήμα του Σίνκλερ στην επαγγελματική αγορά.
Το πρόβλημα είναι ότι ανακοινώθηκε πολύ πριν να είναι έτοιμος.
Οι πρώτες μονάδες έφτασαν με καθυστέρηση μηνών, με λογισμικό ημιτελές και με ένα εξάρτημα να κρέμεται κυριολεκτικά έξω από το κουτί για να χωρέσει κώδικας που δεν προλάβαινε να μπει μέσα.
[00:27:23] Speaker B: Και
[00:27:28] Speaker A: μετά ήρθε το CS. Τον Ιανουάριο του 1985, ο Στιγκλέου παρουσιάζει το μηχάνημα που πίστευε ότι θα άλλαζε τις μετακινήσεις.
Ένα ηλεκτρικό τρίκυκλο για ένα επιβάτη τόσο χαμηλό που ο οδηγός καθόταν λίγα εκατοστά πάνω από την άσφαλτο, χωρίς οροφή, στη Βρετανική βροχή, με το ύψος ενός παιδιού ανάμεσα σε φορτίδα.
Ο Βρετανικός τύπος το διέλυσε. Έγινε αντικείμενο χλεβασμού σε εθνικό επίπεδο. Σύμβολο μιας ιδέας που κανείς δεν είχε ζητήσει. Η εταιρεία οχημάτων έκλεισε μέσα στην ίδια χρονιά.
Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο τα χρήματα. Ήταν η εμπιστοσύνη.
Ο Σίνκλερ είχε χτίσει την καριέρα του ως ο αξιόπιστος οραματιστής της βρετανικής τεχνολογίας.
Μετά το QL και το CS, οι επενδυτές έπαψαν να τον πιστεύουν.
Στις αρχές του 1986, η Sinclair Research χρωστούσε στους πιστωτές της γύρω στα 7 εκατομμύρια λίρες.
Και στις 7 Απριλίου του 1986 σε μια δυαστική συνέντευξη τύπου ανακοινώνεται κάτι που για πολλούς ήταν αδιανόητο. Η Άμστρατ του Αλαν Σούγκαρ, η εταιρεία που μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστή κυρίως για φτηνά Hi-Fi, αγοράζει τα παγκόσμια δικαιώματα όλων των υπολογιστών Σίνκλερ, μαζί με το ίδιο το όνομα Σίνκλερχ. Το τίμημα, μόλις 5 εκατομμύρια λίρες.
Η σκηνή έχει μείνει στην ιστορία. Ο Σούγκαρ χαμογελαστός, ο Σίνκλερ αισθητά πιο συγκρατημένος. Ο ίδιος ο Σούγκαρη είχε παλιότερα αποκαλέσει τα Σπέκτρουμ έγκυες σε αρθημομηχανές. Τώρα τα είχε αγοράσει όλα.
Η ειρωνία ολοκληρώθηκε γρήγορα. Η Amstrad αγόρασε και τα αδιάθετα από θέματα και λέγεται ότι έβγαλε πίσω τα 5 εκατομμύρια μέσα σε ένα χρόνο μόνο από την πώληση αυτών των μηχανημάτων.
Μετά κυκλοφόρησε το Spectrum Plus 2 με ενσωματωμένο κασοτόχονο σαν αυτό του Amstrad CPC και το Plus 3 με δισκέτες 3". Την ίδια δισκέτα που η Amstrad αγοράζε ήδη, μασικά, για τα δικά της μηχανήματα.
Και αυτό είναι το πιο ακριβές ποιμήθιο. Το Spectrum δεν πέθανε επειδή σταμάτησε να το φτιάχνει Sinclair. Πέθανε επειδή απορροφήθηκε στην εφοδιαστική αλυσίδα κάποιου
[00:29:56] Speaker B: άλλου.
[00:30:02] Speaker A: Και εδώ η ιστορία κάνει μια στροφή που ελάχιστοι στη Δύση γνωρίζουν. Γιατί τη στιγμή που το Σπέκτρουμ έσβηνε στη Βρετανία, ξεκινούσε μια δεύτερη, πιο παράξενη ζωή, χιλιάδες χιλιόμετρα ανατολικά.
Στη Σοβιετική Ένωση των τελών της δεκαετίας του 80, το Βρετανικό Σπέκρουμ δεν εισαγόταν ποτέ επίσημα.
Δυτικά καταναλωτικά αγαθά δεν έμπαιναν έτσι απλά, αλλά το μηχάνημα είχε ένα χαρακτηριστικό που το έκανε ιδανικό για αυτό που θα ακολουθούσε. Ήταν εξαιρετικά απλό. Ο Σίνκλερ το είχε φτιάξει με όσο λιγότερα εξαρτήματα γινόταν, για να είναι φθηνό.
Αυτό σήμενε ότι μπορούσε να αναπαραχθεί.
Υπήρχε ένα εμπόδιο. Το ULA, το custom chip, ήταν μαύρο κουτί και δύσκολο να αντιγραφεί. Η λύση των σοβιετικών μηχανικών ήταν χαρακτηριστική. Δεν το αντέγραψαν, το παρέκαψαν. Ξαναχτίζονταν στη λειτουργία του από κοινά διαθέσιμα chip.
Ο μηχανικός Σεργέι Ζόνοφ από το Λένιγκρατ σχεδίασε μια πλακέτα που ονομάστηκε Λένίγκρατ. Και αυτό είναι το κρίσιμο, δημοσίευσε τα σχέδια. Από εκεί και πέρα το φαινόμενο ξέφυγε από κάθε έ Τουτουτου Άνθρωποι έκτιζαν Spectrum σε φοιτητικά δωμάτια, με εξαρτήματα αγορασμένα σε υπαίθριες αγορές ραδιοαιρασιτεχνών, σε κουτιά κομμένα από κόντρα πλακέ με πληκτρολόγια φτιαγμένα από διακόπτες κουδουνιών.
Μετά ήρθαν οι συνεταιρισμοί και οι πρώτες ιδιωτικές επιχειρήσεις και τα clones άρχισαν να βγαίνουν από κανονικά εργοστάσια, μερικά από αυτά προνστρατιωτικά.
Ονόματα από Pentagon, Scorpion, Delta, Prophy.
Υπολογίζεται ότι κυκλοφόρησαν πάνω από 50 δια Και δεν σταμάτησε εκεί. Κλόουνς εμφανίστηκαν στη Ρουμανία, στη Τσεχοσλοβακία, στη Βραζιλία, στην Αργεντινή και στην Ινδία.
Ένα μηχάνημα σχεδιασμένο για να είναι φτηνό στο Κέιμπριτζ έγινε, χωρίς να το θέλει κανείς, η κοινή υπολογιστική γλώσσα του μισού πλανήτη.
[00:32:04] Speaker B: Για
[00:32:10] Speaker A: μια ολόκληρη γενιά στην Ανατολική Ευρώπη και τη Ρωσία ο πρώτος υπολογιστής δεν ήταν IBM ούτε Apple. Ήταν ένα σπέκτρουμ που κάποιος είχε φτιάξει με το χέρι.
Κάποια σοβιετικά κλόουνς του Σπέκτρουμ ξεπέρασαν τεχνικά το πρωτότυπο.
Μοντέλα όπως το ATM Turbo έτρεχαν τον Z80 στα 7 MHz, διπλάσια ταχύτητα από το Βρετανικό, με ως και 1 MB μνήμης. Το αντίγραφο είχε ξεπεράσει το πρωτότιπο την ίδια στιγμή που το πρωτότικο έσβηνε.
Αλλά ας γυρίσουμε τώρα σπίτι, γιατί το Spectrum έχει και τη δική του ελληνική ιστορία. Και ξεκινάει το παρατσούκλι. Στην Ελλάδα το Z Spectrum έγινε γνωστό ως ηγομολάστηχα. Και δεν χρειάζεται εξήγηση αν έχετε αγγίξει ποτέ έγινα τα πλήκτρα. Ήταν ακριβώς αυτό. Μαλακό, γκρίζο λάστηχο κάτω από τα δάχτυλα.
Για πάρα πολλούς Έλληνες η γομολά, στυχά, ήταν ο πρώτος υπολογιστής της ζωής τους. Και συχνά ο πρώτους υπολογιστής που είχε μπει ποτέ στο σπίτι. Ερχόταν σε μια πολύ συγκεκριμένη επιχειρηματολογία προς τους γονείς. Την ίδια σε όλη την Ευρώπη. Δεν είναι παιχνίδι, είναι υπολογιστής. Το παιδί θα μάθει προγραμματισμό. Θα βοηθήσει και στο σχολείο.
Και εν μέρει ήταν αλήθεια. Άνοιγες το μηχάνημα και βρισκόσουν αμέσως μπροστά στην BASIC. Δεν υπήρχε λειτουργικό σύστημα να σε προστατεύει, δεν υπήρχαν εικονίδια, τίποτα. Υπήρχε ένα σκένσο ώρας που περίμενε.
Πολλοί Έλληνες που σήμερα δουλεύουν στην πληροφορική έγραψαν τις πρώτες τους γραμμές κώδικα ακριβώς εκεί, συνήθως αντιγράφοντας λίστινγκς από περιοδικά.
Και εδώ μπαίνει το κομμάτι που ξέρουμε καλά από το επεισόδιο για το Pixel.
Τα ελληνικά περιοδικά της εποχής δεν ήταν απλά εντύπα κριτικής, ήταν το δίκτυο διανομής γνώσης. Δημοσίευαν listings που πληκτρολογούσες γραμμή-γραμμή για ώρες. Πόκ, για θάνατες ζωές, οδηγούς, χάρτες.
Χωρίς αυτά το μηχάνημα ήταν απλά ένα κουμπί.
διάσταση που εξηγεί πολλά. Σε μια μαρτυρία από την ελληνική ρέτρο κοινότητα, ένα Spectrum Plus 48K με έξι αυθεντικά παιχνίδια κόστισε 36.000 δραχμές τα Χριστούγεννα του 1985.
Δεν ήτανε μικρό ποσό για η ελληνική οικογένεια εκείνης της εποχής και το αυθεντικό λογισμικό εισαγόμενα ήταν συχνά απλησίαστο.
Γι' αυτό η Ελλάδα ανέπτυξε ό,τι και όλη η Νότια Ευρώπη, μια εκτεταμένη κουλτούρα αντιγραφής σε κασέτες. Μαγαζιά που έγραφαν παιχνίδια με χρέωση ανά τίτλο, ανταλλαγές στην αυλή του σχολείου, κασέτεs με δεκάδες παιχνιδια και χειρόγραφες ετικέτες. Ήταν ταυτόχρονα πειρατεία και το πραγματικό δίκτυο διενομής μιας ολόκληρης γενιάς.
Και αξίζει να πούμε και το εξής με ειλικρίνεια. Στην Ελλάδα το Spectrum δεν κυριάρχησε τελικά όπως στη Βρετανία.
Όπως έχουμε ξαναπεί σε αυτό το podcast, στα ελληνικά σαλόνια της δεκαετίας του 80 το πρώτο λόγο πήρε τελικά ο Amstrad CPC. Αλλά το Spectrum ήρθε νωρίτερα και ήρθε φτηνότερα. Έτσι για πολλούς ήταν απλά η πόρτα εισόδου.
Στις 16 Σεπτεμβρίου του 2021 ο Σερ Κλάιβ Σίγκλερ πέθανε στο σπίτι του στο Λονδίνο σε ηλικία 81 ετών, έπειτα από πολλιετή μάχη με τον καρκίνο.
Η κόρη του είπε στο BBC ότι δούλευε ακόμα σε εφευρέσεις μέχρι και την τελευταία εβδομάδα.
Ανάμεσα στους ανθρώπους που τον αποχαιρέτησαν δημόσια ήταν και ο Άλαν Σούγκαρ, ο άνθρωπος που είχε αγοράσει την εταιρεία του για 5 εκατομμύρια, αποκαλώντας τον καλό φίλο και ανταγωνιστή.
Για να συνοψίσω τι ήταν πραγματικά ο ZX Spectrum, δεν θα ξεκινήσω από τα τεχνικά του χαρακτηριστικά. Γιατί με κάθε αντικείμενικό μέτρο ήταν κατώτερα.
Ο ήχος του ήταν ένας βοβητής, τα χρώματα αμάτωναν, το πληκτρολόγιο ήταν φρικτό και τα παιχνίδια χρειαζόταν 5 λεπτά για να φορτώσουν αν φορτωναν.
Αυτό όμως που έκανε ήταν κάτι που κανένα ανώτερο μηχάνημα δεν κατάφερε. Το έκανε προσιτό.
Έβαλε έναν υπολογιστή σε σπίτια που κανείς δεν είχε σκεφτεί ποτέ να αγοράσει έναν υπολογιστή. Και μόλις μπήκε εκεί, δεν σου έδωσε μια κλειστή συσκευή. Σου έδωσε ένα κέρσορα που αναβόσβηνε και σου είπε ουσιαστικά κάνε ό,τι θέλεις. Οι περισσότεροι έπαιξαν. Αλλά μερικοί αρκετοί άρχισαν να φτιάχνουν. Και από κείνα τα υπνοδωμάτια βγήκε μια βιομη Ίσως αυτόν είναι το πραγματικό μάθημα από τη γομολάστιχα. Οι πυριορισμοί δεν είναι πάντα εχθρός της δημιουργικότητας. Μερικές φορές είναι η προϋπόθεση. Όταν έχεις ένα μπιτ ήχου, μαθαίνεις να το ανάβεις και να το σβήνεις χίλιες φορές το δευτερόλεπτο. Όταν έχεις δύο χρώματα ένα τετραγωνάκι, μαθαίνεις να σχεδιάζεις έτσι ώστε να μην είναι τόσο άσχημο.
[00:37:17] Speaker B: Και
[00:37:17] Speaker A: όταν έχεις ένα φτηνό μαύρο κουτί με λαστιχένια πλήκτρα, μπορεί να μην φτιάξεις τον καλύτερο υπολογιστή του κόσμου.
Αλλά μπορείς να φτιάξεις κάτι πιο σπάνιο.
Μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που δεν φοβήθηκαν ποτέ τους υπολογιστές.
Στο επόμενο επεισόδιο θα μιλήσουμε για τη δεκαετία του 80, αλλά θα πάμε πολύ πιο ανατολικά.
σε ένα ερευνητικό κέντρο στη Μόσχα, σε έναν προγραμματιστή που έφτιαξε ένα παιχνίδι για πλάκα και στη νομική σαπουνόπερα που ακολούθησε όταν όλος ο κόσμος το ερωτεύτηκε.
[00:37:53] Speaker B: Κάπου εδώ
[00:37:56] Speaker A: θα κλείσω το σημερινό επεισόδιο της σειράς Gaming History.
Ήμουν ο Μάριος και σας ευχαριστώ που μείνατε μαζί μου στο ταξίδι μας στην ιστορία του γκέιμιγκ. Μέχρι την επόμενη φορά, εις το επανειδήν.
